قەدىمكى ئۇيغۇرلاردا سەنئەت

قەدىمكى ئۇيغۇرلاردا سەنئەت

(موڭغۇل ئىستىلاسىغا قەدەر ئۇيغۇرلاردا سەنئەت) يۈسۈپجان ياسىن مەلۇمكى، ئىنسانلاردا تەبىئىي(ئادەتتىكى) تۇيغۇ ۋە چۈشەنچىدىن باشقا، يەنە بىر خىل بەدىئىي تۇيغۇ ۋە يۈكسەك تەپەككۇر بولىدۇ. گۈزەل سەنئەت دەپ ئاتىلدىغان بىلىم تارماقلىرى مانا شۇ بەدىئىي تۇيغۇ ۋە يۈكسەك تەپەككۇردىن تۇغۇلىدۇ. بەدىئىي تۇيغۇ دېگەنلىك گۈزەللىك ۋە ياخشىلىق ئالدىدا ھېس قىلىنغان ياكى گۈزەللىك ۋە ياخشىلىقداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ، ، ،
تەۋەلىك: * سەنئەت تارىخىمىز

مەشھۇر مۇقامشۇناس تۇردى ئاخۇن ئاكا

تۇردى ئاخۇن , مۇقامشۇناس , ئون ئىككى مۇقام

مەشھۇر مۇقامشۇناس تۇردى ئاخۇن ئاكا 1881-يىلى قەشقەر يېڭىسار ناھىيسنىڭ ئوچار يېزىسدا نەچچە ئەجدادىدىن تارتىپ ئەلنەغمىچىلىك بىلەن ياشاپ كەلگەن مۇقامچىلار ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئۇنىڭ دادىسى تەۋەككۇل ئاخۇن ئۆز دەۋرىنىڭ داڭلىق نەغمىچىسى ۋە مۇقامچىسى بولۇپ، قەشقەردىكى مەدرىستە ئوقۇۋاتقان چاغلىرىدا مۇقامچى ئاكا-ئۇكا چىلىم ئاخۇن، موللاخۇن مۇقام، سېتىۋالدى قاتارلىق مۇقام ئۇستىلىرى بىلەن تونۇشۇپ، ئۆز-ئارا بىر-بىرىسىدىنداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ، ،
تەۋەلىك: * تارىخىي شەخسلىرىمىز، * سەنئەت تارىخىمىز

ئەلىشىر نەۋائىي ۋە ئۇنىڭ تەسىرى

ئەلىشىر نەۋائىي ۋە ئۇنىڭ تەسىرى ، م. فۇئاد كۆپرۈلۈ ، تۈركچىدىن يۈسۈپجان ياسىن ئۇيغۇرچىغا ئۆرىگەن

م. فۇئاد كۆپرۈلۈ تۈركچىدىن يۈسۈپجان ياسىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغان بۇ ماقالىنى بۈيۈك شائىر ۋە مۇتەپەككۇر ئەلىشىر نەۋائىي تۇغۇلغانلىقىنىڭ 570 يىللىقىغا بېغىشلايمەن فۇئاد كۆپرۈلۈ 20- ئەسىردە تۈركىيەنىڭ سوتسيال پەنلەر ساھەسىدە يىتىشكەن ئەڭ بۈيۈك ئالىمى. 1890- يىلى ئىستانبۇلدا تۇغۇلغان كۆپرۈلۈنىڭ نەسەبى ئوسمانلى ئىمپېرىيىسىنىڭ سۇلتانى مەھمەدⅣكە باش ۋەزىر بولغان كۆپرۈلۈ مەھمەد پاشاغا تاقىلىدۇ. فۇئاد كۆپرۈلۈداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * تارىخىي شەخسلىرىمىز، * سەنئەت تارىخىمىز

تۇرپان خەلق ئۇسسۇلى «نازىركوم» نىڭ كېلىپ چىقىشى

تۇرپان خەلق ئۇسسۇلى «نازىركوم» نىڭ كېلىپ چىقىشى ، ۋەلى كېرىم كۆكئالىپ

ۋەلى كېرىم كۆكئالىپ «نازىركوم»نى «نازىر» ۋە «كوم»دىن ئىبارەت ئىككى سۆزنىڭ بېرىكىشىدىن تۇزۇلگەن ئاتالغۇ دەپ تەبىر بەرگىنىمىزدە، بۇ ئۇسسۇلنىڭ زادى قايسى دەۋىردە پەيدا بولغانلىقىنى ۋە نېمە سەۋەپتىن شۇنداق ئاتالغانلىقىنى ھەرقانچە قىلىپمۇ توغرا چۇشەندۇرۇپ بەرگىلى بولمايدۇ. بىز نازىركوم ئۇسسۇلىنى ئۇزاق تارىخقا ئىگە، ئۇيغۇرلارنىڭ ئىپتىدائى ئوۋچىلىق ۋە چارۋىچىلىق ئادەتلىرىنى ئۇسسۇل شەكلىدە ئەڭ ياخشىداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * سەنئەت تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز

يىپەك يولىدىكى بىباھا بايلىق-ئۇيغۇر ئەدەبىياتى

يىپەك يولىدىكى بىباھا بايلىق-ئۇيغۇر ئەدەبىياتى

ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن مەلۇمكى، ئوتتۇرا ۋە مەركىزىي ئاسىيا – ئەڭ قەدىمكى بىر ئانتروپولوگىيىلىك رايون، ئەڭ قەدىمكى بىر مەدەنىيەت رايونى، جۈملىدىن شەرق – غەرب مەدەنىيەت ئالاقىلىرىنىڭ ئەڭ قەدىمكى بىر بەلبېغى. بۇ ئۈچ نۇقتا تۈپەيلى ئوتتۇرا ۋە مەركىزىي ئاسىيا مەدەنىيىتى ئادەتتىكى مەھەللىۋىي مەدەنىيەت كاتېگورىيىسىدىن ھالقىپ، ئالەمشۇمۇل تارىخىي ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان. بىز ئوتتۇرا ۋەداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * سەنئەت تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز

«تۈركىي تىللار دىۋانى» دا مۇزىكا سەنئىتى ۋە خەلق ئويۇنلىرى

مەھمۇد قەشقەرى كىم؟

ئابدۇراززاق قادىر ﺋﯘﻳﻐﯘرلارﻧﯩﯔ ﻧﺎﺧﺸﺎ – ﺋﯘﺳﺴﯘل ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﻰ ۋە ﺋﻮﻳﯘن ﻣﻪدەﻧﯩﻴﯩﺘﻰ ﻧﺎﮬﺎﻳﯩﺘﻰ ﺋﯘزاق ﺗﺎرﯨﺨﻘﺎ ﺋﯩﮕﻪ. ﺗﺎرﯨﺨﯩﻲ ﻣﻪﻧﺒﻪﻟﻪرﮔﻪ ﻗﺎرﯨﻐﺎﻧﺪا، ﺗﯜرﻛﯩﻲ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪر ﺋﻮۋﭼﯩﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪن ﺷﯘﻏﯘﻟلاﻧﻐﺎن ﺋﻪڭ ﻗﻪدﯨﻤﻜﻰ دەۋرﻟﻪردﯨلا ﺑﯩﺮەر ﺋﯩﺸﺘﯩﻦ ﻧﻪﺗﯩﺠﻪ – ﻣﯘۋەﭘﭙﻪﻗﯩﻴﻪت ﻗﺎزاﻧﻐﺎﻧﺪا، ﺧﻪﻳﺮﻟﯩﻚ ﻛﯜﻧﻠﻪردە ﻗﯧﺮى – ﻳﺎش، ﺋﻪر – ﺋﺎﻳﺎﻟلار ﺑﯩﺮ ﻳﻪرﮔﻪ ﺟﻪم ﺑﻮﻟﯘپ، ﻣﯘراﺳﯩﻢ ﺋﯚﺗﻜﯜزۈپ ﺗﻪﻧﺘﻪﻧﻪ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎن ﺋﺎدەﺗﻨﯩﯔ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ﻣﻪﻟﯘم.داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * سەنئەت تارىخىمىز

خەلق داستانچىسى شاھ مۇھەممەد

ئابلىكىم ئوبۇل تونۇلغان خەلق سەنئەتكارى، پېشقەدەم داستانچى شاھ مۇھەممەد 2009 – يىل 11 – ئاينىڭ 8 – كۈنى 97 يېشىدا ئالەمدىن ئۆتتى. مەرھۇم 1912 – يىلى قاراقاش ناھىيىسىنىڭ كۇيا يېزىسى قاقلىق كەنتىدە داستانچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئەسلىي ئىسمى مۇھەممەد پاسار بولۇپ، يۇرتداشلىرى ۋە دەۋرداش خەلق سەنئەتكارلىرى ئۇنىڭ داستانچىلىقتىكى ماھارىتىگە قاراپ، ئۇنىڭغاداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * تارىخىي شەخسلىرىمىز، * سەنئەت تارىخىمىز

‹‹مۇقام›› دېگەن سۆز قانداق پەيدا بولغان؟

مۇرادىل مۇختەر ئۇيغۇرلار قەدىمدىن تارتىپلا ئەمگەك، تۇرمۇشتا ناخشا – كۈيلەردىن ئايرىلمىغان، يىپ ئېگىرگەندە، ئورما ئورىغاندا، يول يۈرگەندە، توي – تۆكۈنلەردە، ئومۇمەن ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ ھەممە ساھەسىدە ناخشا – مۇزىكىدىن ئايرىلمىغان. ئۇزاق دەۋرلىك تەرەققىيات داۋامىدا، مۇزىكا – كۈيلەر ئىجتىمائىي ھايات ۋە تەبىئەت دۇنياسىنىڭ قانۇنىيىتى بىلەن بىرىككەن. ھازىر ‹‹مۇقام›› سۆزى تىلغا ئېلىنسا كىشىلەرنىڭداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * سەنئەت تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز

«ئون ئىككى مۇقام» نىڭ ئۇيغۇر مۇزىكىچىلىقىدا تۇتقان ئورنى

باياخون روزى «ئون ئىككى مۇقام» ئۇيغۇر مىللى مۇزىكىسىنىڭ ئانىسى. ئۇيغۇر مىللى مۇزىكىسى ئۇزاق مۇددەتلىك تارىخى تەرەققىياتلار جەريانىدا يوقتىن بارلىققا كېلىپ ئازدىن كۆپىيىپ، ئاددىلىقتىن مۇرەككەپلىشىپ يۈكسەك مىللىلىككە ئىگە مۇزىكا سېستىمىسىنى شەكىللەندۈرگەن. مۇزىكىنىڭ، بولۇپمۇ ئۇيغۇر مىللى مۇزىكىلىرىنىڭ ئىزچىل ئورگىناللىققا ئىگە بولۇشىنى باشقا مىللەت مۇزىكلىرىغا سېلىشتۇرغاندا ئۇنىڭ ھەقىقەتەنمۇ كىشىنى ھەيران قالدۇرارلىق دەرىجىدە سېستىمىلاشقانداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: * سەنئەت تارىخىمىز

ئەلىشىر نەۋايىنىڭ ھاياتى

ئەلىشىر نەۋايى (1441 — 1501) ئادەم ھايالىق ۋە ئەدەپلىك بولسا ھۆرمەت كۆرىدۇ. ئەدەپ ھۆرمەتسىزلىكنىڭ ئىشىكىنى ياپىدۇ ۋە ئادەمنى مەسخىرە قىلىش، كەمسىتىشتىن ساقلايدۇ. ئەدەپ ئادەمنىڭ تەبىئىتىگە ئىنسانىي پەزىلەت بەخش ئېتىدۇ ۋە كىشىلەرنىڭ مىجەزىگە ئارام بېرىدۇ. ھەر زامان ئەدەپلىك بول، ئەدەپتىن دوستلۇق جۇلالىنىدۇ، مۇھەببەت زىننەت تاپىدۇ.       — ئەلىشىر نەۋايى ئۇلۇغداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: * تارىخىي شەخسلىرىمىز، * سەنئەت تارىخىمىز
يېڭى يازمىلار