روزى ھېيتقا بېغىشلاپ (ئۆرۈكجان)

(بارچە مۇسۇلمان قېرىنداشلىرىمىزنىڭ روزى ھېيتىغا مۇبارەك بولسۇن! بارچە ئىشلىرىڭىزلار مېھرىبان رەببىمىز ئاللاھنىڭ خەيرىيەتلىىرى ئىچىدە ئۆتسۇن! ئۇلۇغ ھېيتىمىزدا ھەممىڭىزلارنىڭ تەنلىرىگە سالامەتلىك ، تۇرمۇشىغا خاتىرجەملىك تىلەيمەن! ئەسسالامۇ -ئەلەيكۇم ۋەرەھمۇتۇللاھى ۋەبەراكاتۇھۇ…) تۈمەن ساۋاپ مېھىردە كەلدى روزى ھېيتىمىز، ھېيتىمىزغا شۇ سەۋەپ تىزىلىپتۇ بېيتىمىز. مۇسۇلماننىڭ بۇرچىدۇر ھېيتنى ئەۋزەل بىلمىكى، رەببىمىزگە ئەڭ ئاۋال ھەمدۇ-سانا ئېيتىمىز. داسىتخانداداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئۇنۋېرسال تېمىلار

ئۇيغۇرلار تورىنى زىيارەت قىلىشنىڭ ئەپچىل ئۇسۇللىرى

ئۇيغۇرلار تورى، كەڭ تورداش دوستلارنى، ئۇيغۇرلار توغرىسىدا ئېلان قىلىنغان نادىر ئەسەرلەر بىلەن ئۇچراشتۇرۇش مەقسىتىدە ئۈزلۈكسىز تىرىشماقتا. تورىمىزدا ئۇيغۇرلار بىلەن بىۋاسىتە ياكى ۋاسىتىلىق ئالاقىسى بولغان ئەسەرلەردىن باشقا ھىچ بىر ئەسەر ئېلان قىلىنمايدىغان بولۇپ، ئېلان قىلىنغان ئەسەرلەرنىڭ كۆپىنچىسى، دىيارىمىزدىكى رەسمىي مەتبۇئاتلاردا نەشىر قىلىنغان ياكى ئۇيغۇر تور بەتلىرىدە ئېلان قىلىنغان، ئىلمىي تەتقىقات تۈرىدىكىداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئۇنۋېرسال تېمىلار

مۇسابايوۋ ۋە ئۇنىڭ سودا كارخانىسى

مۇسابايوۋ ۋە ئۇنىڭ سودا كارخانىسى

شىرىپ خۇشتار 1. قىسقىچە بايان 19-ئەسىرنىڭ دەسلەپكى يېرىمى يەنى 1848-يىلىدىن باشلاپ، شىنجاڭدىكى بىر قىسىم ئۇيغۇر سودا-سانائەتچىلەر ئىگىلىك تىكلەشتە دۇنياغا يۈزلىنىپ، تىجارەت پائالىيىتىنى رۇسىيە، ئوتتۇرا ئاسىياغىچە كېڭەيتىپ، تاشكەنت، ئالمۇتا، ئەنجان، سىرۋالىسكى، زەيسەن، موسكۋا، قازان قاتارلىق شەھەرلەردە سودا سارايلىرىنى قۇردى. ئۇنىڭدىن باشقا ئىچكىرى ئۆلكىلەرگىمۇ نەزەر سېلىپ، تيەنجىن، چېڭدۇ، سۇجۇ، خاڭجۇ، شىئەن، لەنجۇ،داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئۇيغۇرشۇناسلىق، شەخىسلەر، قول-ھۆنەرۋەنچىلىك

قاش ۋادىسىدىكى قەدىمىي يۈرت- سۇپىتاي

قاش ۋادىسىدىكى قەدىمىي يۈرت- سۇپىتاي

مىركايىل نۇرئالىم ئىلى ۋادىسى ئۆز بېشىدىن سانسىزلىغان بوران- چاپقۇنلارنى ئۆتكۈزۈپ ئۇزۇن تارىخى زامانلاردىن گۈللىنىش، خارابلىشىش يەنە گۈللىنىش يەنە خارابلىشىشىدەك جەريانلارنى ئۆتكۈزدى. بۇ گۈزەل زېمىنغا تارىختىن بۇيان ھونلار، ساكلار، ياۋچىلار، تۈركلەر، ئۇيسۇنلار، موڭغۇللار ۋە ئىسمى تارىخى خاتىرىلەرگە ئىلىنمىغان قانچە سىياسىي كۈچ ۋە قەبىلە، قوۋم بۇ ۋادىغا ئۆزلىرىنىڭ مۇبارەك ئۆچمەس ئىزلىرىنى قالدۇرۇپداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۇنۋېرسال تېمىلار، جۇغراپىيىمىز

«قۇتادغۇ بىلىگ» كە كىرىش

«قۇتادغۇ بىلىگ» كە كىرىش

رەشىد رەھمەتى ئارات تۈركچىدىن يۈسۈپجان ياسىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغان رەشىد رەھمەتى ئارات قازان تاتارلىرىدىن يىتىشىپ چىققان دۇنياۋى نوپۇزغا ئىگە مەشھۇر تۈركولوگ. ئۇ 1900- يىلى قازان شەھرىنىڭ غەربىي شىمالىدىكى كونا ئۈجۈمدە تۇغۇلغان. 1906- 1910- يىللاردا باشلانغۇچ تەربىيىسىنى ئالغان. 1913- يىلى قىزىليار شەھرىدە ئوتتۇرا مەكتەپنى، 1918- يىلى لىسە(تولۇق ئوتتۇرا دەرىجىسىدىكى مەكتەپ)نى تاماملىغان. 1917- يىلىدىكىداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ،
تەۋەلىك: شەخىسلەر، يادىكارلىقلىرىمىز

بىرۇنىنىڭ تارىخ قارىشى

بىرۇنىنىڭ تارىخ قارىشى

يۈسۈپجان ياسىن بىرۇنىنىڭ تولۇق ئىسمى ئەبۇل رەيھان مۇھەممەد ئىبن ئەھمەد ئەل — بىرۇنى ئەل– خارەزمى. ئۇ 973- يىلى خارەزمدىكى كاس ۋىلايىتىدە تۇغۇلۇپ، 1051- يىلى غەزنە شەھىرىدە ئالەمدىن ئۆتكەن. بىرۇنى پەن ساھەسىدە مىللىي ھېسيات، دىنىي خائىش ۋە ئىدىئولوگىيەلىك مائىللىقتىن يىراق تۇرۇپ، بىتەرەپ ئىلىم چۈشەنچىسى، تەنقىدىي قاراش ۋە ئىلغار تەتقىقات مېتودى ئارقىلىقداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ، ، ، ،
تەۋەلىك: تارىخ سەھنىسى، شەخىسلەر

«ئۆكۈنۈش ۋە ئېىتراپ» ناملىق ماقالىدىن تاللانما

> ناملىق ماقالىدىن تاللانما

ئابدۇۋاھىد مەتنىياز ھىندىئانلارنىڭ يوقىلىش << سىرى >> ھىندىئانلار كۆپ خورلۇققا ، قىرغىنچىلىققا ئۇچرىغان بولسىمۇ 1754-يىلى فرانكىلىن مۇستەملىكە داھىيلىرى بىلەن ئىتتىپاقلىشىپ ، ئەنگلىيىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا قارىشى ئۇرۇش قىلماقچى بولغاندا ئامېرىكىنىڭ يەرلىك خەلقلىرىنڭ ئالتە فېدېراتسىيسى بار ئىدى . ئامېرىكىنىڭ كېيىنكى فېدېراتسىيە تۈزۈمىدە يەرلىك خەلقنىڭ فېرېدراتسىيسىنىڭ تەسىرىمۇ بار ئىدى . ھالبۇكى ،ئۇلار تارىخ سەھنىسىدىنداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ،
تەۋەلىك: ئۇنۋېرسال تېمىلار، تارىخ سەھنىسى

ئۇيغۇرلار تارىخىدىكى ئۇيغۇر ساتقىنلار

ئۇيغۇرلار تارىخىدىكى ئۇيغۇر ساتقىنلار

ئەمەتجان مۇھەممەت ئەركزات 1.تاڭ سۇلالىسىنىڭ ساداقەتمەن سانغۇنى ــــ ئاشىنا شىر ئاشىنا شىر كۆكتۈرك خانلىقىنىڭ باتۇر شاھزادىسى ئىدى.كۆكتۈرك خانلىقى مىلادى 583-يىلى غەربىي تۈرك خانلىقى ۋە شەرقىي تۈرك خانلىقى دەپ ئىككىگە بۆلۈنگەندىن كېيىن، مىلادى 626-يىلى شەرقىي تۈرك خانلىقى تەۋەسىدىكى 15 كە يېقىن ئۇيغۇر قاتارلىق تۈركىي قەبىلىلەر بىرلىشىپ شەرقىي تۈرك خانلىقىغا قارشى ئېسىيانداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: تارىخ سەھنىسى

قۇتبۇللا خوجام ۋە ئۇنىڭ مازىرى

مۇھەممەدئىمىن قۇربان تۇغلۇق چاقماق دەريا ۋادىسىنىڭ غەربىدە ، قىزىل دەرياسىدىن بۇ ۋادىغا سۇ كېلدىغان قەدىمى ھەم مەشھۇر ئۆستەڭ __ ئاۋات ئۆستىڭنىڭ جەنۇبى قىرغىقى ، قەشقەر_ ئۈرۈمچى تاشيۇلىنڭ غەرىب تەرپىدە <<قۇتبۇللا خوجام >> نامىدا ئاتىلىپ يىراق – يېقىنغا مەشھۇر بولغان بىر مازار بۇلۇپ ، كىىشلەر بۇ مازارنى زىيارەت قىلىپ تۇرىدۇ .ئۇقۇمۇشسۆزداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: شەخىسلەر

تىمۇرىيلار دەۋرىدىكى مەشھۇر تارىخچى خاندەمىر

تىمۇرىيلار دەۋرىدىكى مەشھۇر تارىخچى خاندەمىر

يۈسۈپجان ياسىن 15-ئەسىردە تىمۇرنىڭ ئەۋلادلىرى تەرىپىدىن يارىتىلغان ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىي مۇھىت نەتىجىسىدە سەمەرقەند بىلەن ھېرات پەن ۋە مەدەنىيەتنىڭ مۇھىم مەركىزىگە ئايلانغان ئىدى. بۇ ئەسىرنىڭ ئالدىنقى يېرىمىدا سەمەرقەندتە تەبىئىي پەن ناھايىتى گۈللەنگەن، كېيىنكى يېرىمىدا بولسا ھېراتتا ئىجتىمائىي پەن ۋە سەنئەت بەكلا تەرەققىي قىلغان. ھۈسەيىن بايقارا ۋە ئۇنىڭغا باش ۋەزىر بولغان ئەلىشىرداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: تارىخ سەھنىسى، شەخىسلەر

‹تۈركى تىللار دىۋانى› دىن تاللانغان پارچىلار

‹تۈركى تىللار دىۋانى› دىن تاللانغان پارچىلار

1-ماقال-تەمسىللەر 1. ئەدەب-ئەردەم بېشى تىل. 2. ئەندىك مېھمان ئۆي ئىگىسىنى ھۆرمەتلەر. 3. ئوت دىگەنگە ئېغىز كۆيمەس. 4. قوش قىلىچ بىر قىنغا سىغماس. 5. يىراق يەر خەۋىرىنى كارۋان كەلتۈرەر. 6.ئاتا بالىسى ئاتىسىدەك تۇغۇلار. 7. قاننى قان بىلەن يۇغىلى بولماس. 8. كۆزدىن يىراق،كۆڭۈلدىن يىراق. 9. تاغ تاغقا قوۋۇشماس،ئادەم ئادەمگە قوۋۇشۇر. 10. بىرداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: تۈركىي تىللار دىۋانى

سىرلىق كۆل-سايرام كۆلى

سىرلىق كۆل-سايرام كۆلى

سايرام كۆلى تەڭرى تاغلىرىنىڭ غەربى شىمالىغا ، بورتالا شەھىرىنىڭ غەربى جەنۇبىغا جايلاشقان. كۆلنىڭ تۆت ئەتراپىنى تاغلار ئوراپ تۇرىدۇ. كۆلىنىڭ شىمالي قىرغىقى بىر ئاز تىك، قالغان ئۈچ تەرىپىنىڭ يانتۇلۇق بىر قەدەر تەكشى. ئەتراپتىكى 26 تاغ بۇلىقى ۋە پەسل خاراكتىرلىك 20 نەچچە كۆل ئېقىنى كۆلگە قۇيۇلىدۇ. « شىنجاڭ يىلنامىسى» ( 1985– يىلى)داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: جۇغراپىيىمىز

ئۇيغۇردىن پەخرلىنىش نىمىدىگەن سۈيۈملۈك

پەخرىيە ئەشرەپ

پەرھات مۇھەممەتئىمىن قانچىلىغان تارىخى مۇساپە ۋە تالايلىغان دەۋىر ئۆزگىرىشلىرى،ئەزەلدىن تەڭرى تېغىنىڭ جەنۇب -شىمالىنى مەركەز قىلىپ ياشاپ كىلىۋاتقان ، ئىشچان ،ناھايتى ساددا ۋە تىرىشچان ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىڭ يىللاپ تارىخى ئۆزگىرىشىلىرىنى ئۆزىگە مۇجەسسەملەپ، نۇرغۇنلىغان ئىجتىمائى ئۆزگىرىش ۋە تالايلىغان دەۋىر بۇرلىشلىرىنى قولغا كەلتۈرىشىمىزگە پۇلاتتەك پاكىت ئاساسىنى يىتىلدۈردى. يەنە تالايلىغان ئۆزگىرىشلەر بىزنىڭ تارىخىمىزغا ئۆزداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: شەخىسلەر

ئۇيغۇر مۇقاملىرى توغرىسىدا نەشىر قىلىنغان كىتاپلار

ئۇيغۇر مۇقاملىرى توغرىسىدا نەشىر قىلىنغان كىتاپلار

ئۇيغۇر مۇقامى ‹‹دۇنيا غەيرى ماددى مەدىنيەت مىراسلىرى›› قاتارىغا كىرگەندىن كېيىن، جەمئىيەتتە بىردىن مۇقام قىزغىنلىقى قوزغالدى. مۇقام تەتقىقاتىمىزنىڭ يەنىمۇ چوڭقۇرلىشىغا پايدىسى بولار دىگەن مەقسەتتە مۇقام توغرىلىق ئېلان قىلىنغان كىتاپلارنىڭ تىزىملىكىنى يوللاپ قويدۇم. ئۇيغۇر تىلىدا نەشىر قىلىنغان كىتاپلار: 1.‹‹ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقام تەتقىقاتى››(مەجمۇئە) مىللەتلەر نەشرىياتى 1995-يىلى نەشرى. 2.‹‹ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامى ھەققىدە››(توپلام)داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئۇيغۇر مۇقاملىرى

ئۇيغۇر تىلىغا ئائىت چىقىرىلغان كىتابلارنىڭ تىزىملىكى

ئۇيغۇر تىلىغا ئائىت چىقىرىلغان كىتابلارنىڭ تىزىملىكى

تىزىملىك تۇرغۇزغۇچى: گۈلرۇخ 1.سۇلايمان سايىت: «ئۇيغۇر تىلى» .ئۈرۈمچى: شىنجاڭ خەلق نەشىرىياتى ، 2002-يىلى 10-ئاي (158بەت). 2.تۇرسۇن روزى: «ئۇيغۇر تىلىدىن ئومۇمىي تەكرار». ئۈرۈمچى:شىنجاڭ پەن-تېخنىكا سەھىيە نەشىرىياتى،2001-يىل 1-ئاي (180بەت). 3.سۇلايمان سەپەر: « ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلى» .ئۈرۈمچى: شىنجاڭ خەلق نەشىرىياتى، 2000-يىلى 1-ئاي (408بەت). 4.تۇراپ قاسىم :«ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىدىن سوئال-جاۋابلار». قەشقەر:قەشقەر ئۇيغۇرداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۇيغۇر تىلى، ئۇيغۇرشۇناسلىق

ئۆزبېك خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» بىلەن ئۇيغۇر خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» ئۈستىدە دەسلەپكى سېلىشتۇرما

ئۆزبېك خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» بىلەن ئۇيغۇر خەلق چۆچىكى «ئۇر توقماق» ئۈستىدە دەسلەپكى سېلىشتۇرما

ئابلاجان يۈسۈپ تەھۇر سېلىشتۇرما ئەدەبىيات ــ دۆلەت ۋە مىللەت چېگرىسىدىن ھالقىپ كەتكەن ھالدا تۈرلۈك ئەدەبىيات ھادىسىلىرىنى سېلىشتۇرۇپ بىر قانچە مىللەتلەر ئەدەبىياتى ئارىسىدىكى ئۆز ئارا تەسىر كۆرسىتىش ياكى ئوخشاشلىق قاتارلىق ئالاھىدىلىكلەرنى تەتقىق قىلىپ، ئەدەبىيات ئىلمى ۋە مەدەنىيەت ئىلمى تەقەززا بولغان خۇسۇسىيەتلەرنى شەرھلەشكە تىرىشىدۇ. ھەممىمىزگە مەلۇمكى خەلق ئەدەبىياتى خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ۋەداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۇيغۇر ئەدەبىياتى، ئۇيغۇرشۇناسلىق

«ئىللەتلىك ئۇيغۇر» ئەپسانىسى ئامېرىكىدا

«ئىللەتلىك ئۇيغۇر» ئەپسانىسى ئامېرىكىدا

ئابدۇۋەلى ئايۇپ 1. ئامېرىكىدا كىم “ئىللەت“ لىرىنى بوينىغا ئالىدۇ؟ ئۇيغۇردىكى ”ئىللەتلەر“ نى ئوپراتسىيە قىلىش ئەۋج ئالغان چاغلاردا “تەڭرىتاغ“ دا ئېلان قىلىنغان ياپۇنىيە توغرىسىدىكى بىر ساياھەتنامىدىن ”ياپۇنلار تولىمۇ كەمتەركەن. باشقا مىللەت كىشىلىرىنى كۆرگەندە، ‘بىزنىڭ نېمە كەمچىلىكىمىز باركەن’ دەپ سوراپ تۇرىدىكەن“ دېگەن قۇرلارنى ئوقۇغىنىم ئېسىمدە. ئامېرىكىغا كەلگەندىن كېيىن شۇنچە جىق ياپۇن بىلەنداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۆرپ-ئادەتلىرىمىز، ئۇيغۇرشۇناسلىق

ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى 100 مەشھۇر ئەسەرنىڭ تېزىملىكى

ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى 100مەشھۇر ئەسەرنىڭ تېزىملىكى

كېرىمجان ئابدۇرېھىم (بۇ ئەسەرلەرنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك 20-ئەسىردە يېزىلغان ئەسەرلەر) ئانا يۇرت : زوردۇن سابىر ئىز : ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر ئويغانغان زېمىن : ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر قۇم باسقان شەھەر : مەمتىمىن ھوشۇر ئىزدىنىش : زوردۇن سابىر مەھمۇد قەشقەرى : پەرھاد جىلان ئابدۇقادىر داموللا ھەققىدە قىسسە : خېۋىر تۆمۈر قانلىق يەر : مەمتىمىن توختايوپداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۇيغۇر ئەدەبىياتى

نەۋائى ئىجادىيتىنىڭ ئىدىيىۋى مەنبىئى ھەققىدە قىسقىچە مۇلاھىزە

ئابلاجان ئۈمىديار قىسقىچە مەزمۇنى: ئۇيغۇر خەلقنىڭ 15-ئەسىردە ئۆتكەن مەشھۇر مۇتەپەككۇر شائىرى نەۋائى ئۆزىنىڭ 60يىللىق ھاياتى ۋە ئىجادىيىتىدە ئەدبىياتىمىز ئۈچۈن مەڭگۈلۈك ئۆرنەك بولغىدەك يۈكسەك بەدەئى نەمۇنە ياراتقان. نەۋائى ئەسەرلىرى يۇقۇرى بەدىئىي سەۋىيە ۋە يۈكسەك ئىستىتىك قىممەتكە، كۈچلۈك پەلسەپىۋى ئىدىيىۋى ئاساسقا، يۈكسەك دەرىجىدىكى ئۇنۋىرساللىق ھەم سىترولۇق خۇسۇسىيەتكە ئىگە. بۇ ماقالىدە نەۋائى ئىجادىيىتىنىڭداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۇيغۇر ئەدەبىياتى، شەخىسلەر

بايرام – ئالىدىكى ئۇيغۇرلار

مۇنەۋۋەر ھەبىبۇللا ﻣﯘﮬﻪررﯨﺮ ﺋﯩلاۋﯨﺴﻰ: ﻣﻪزﻛﯘر ﻣﺎﻗﺎﻟﻪ ﻣﻪرﻛﯩﺰﯨﻲ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪر ﺋﯘﻧﯩﯟﯦﺮﺳﯩﺘﯧﺘﯩﻨﯩﯔ ﺗﯜرﻛﯩﻲ ﺗﯩﻞ ﺋﻪدەﺑﯩﻴﺎت دوﻛﺘﻮرى ﻣﯘﻧﻪۋۋەر ﮬﻪﺑﯩﺒﯘﻟلاﻧﯩﯔ 2003-ﻳﯩﻞ ﺋﯚﻛﺘﻪﺑﯩﺮدە ﺑﯧﻴﺠﯩﯖﺪا ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﻠﻐﺎن «ﺟﯘﯕﮕﻮ ﺋﯘﻳﻐﯘر ﺗﺎرﯨﺦ، ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺗﻰ ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﺟﻪﻣﺌﯩﻴﯩﺘﻰ 3-ﻧﯚۋەﺗﻠﯩﻚ ﻣﯘﮬﺎﻛﯩﻤﻪ ﻳﯩﻐﯩﻨﻰ»دا ﺋﻮﻗﯘﻏﺎن ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﺴﻰ ﮬﻪم ﺷﯘ ﻧﯚۋەﺗﻠﯩﻚ ﻳﯩﻐﯩﻨﺪا ﻣﯘﻧﻪۋۋەر ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﻣﺎﻗﺎﻟﻪ ﺑﻮﻟﯘپ ﺑﺎﮬﺎﻟﯩﻨﯩﭗ، ﻣﯘﻛﺎﭘﺎﺗلاﻧﻐﺎن ﺋﻮن ﭘﺎرﭼﻪ ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮى. ﺋﺎﭘﺘﻮر ﺗﯜرﻛﯩﻲ ﺗﯩﻞ ﺋﻪدەﺑﯩﻴﺎﺗﻰداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئۆرپ-ئادەتلىرىمىز
  • يۇرتۇمنىڭ پەخرى ئاقچوققا ھەققىدە بىلىدىغانلىرىم
    يۇرت سۆيگىسى نۆۋىتىدە ھەرقانداق سۆيگۈدىن يۇقىرى تۇرىدۇ ، ئۆزىڭىز تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان ئەنە شۇ يۇرتنىڭ ھەر چىمدىم توپىسى يېشىڭىزنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ ياكى سىز مۇساپىرەتچىلىك تارىتقاندا تۇتىيادىنمۇ قەدىرلىك بىلىنىدۇ . ھەر قانداق بىر يۇرتنىڭ ئۆزىگە خاس بىر ئەۋزەللىكى بىلەن كىشىدە مەڭگۈ ئەستىن چىقمايدىغان ئەسلىمە قالدۇرغىنىدەك ، مېنىڭ يۇرتۇمنىڭ كىشىنى لال قىلغۇدەك…داۋامى
  • كروران ئېلىنىڭ تارىخى
    غالىب بارات ئەرك كروران ئېلى ئۆزىنىڭ شانلىق تارىخى ۋە مەدەنىيىتى بىلەن دۇنيانىھەيرەتتە قالدۇرغان، ئۇنىڭ نامى تارىخ سەھىپىسىدىن يوقالغاندەك قىلغان بولسىمۇ،ھەربىر تارىخنامىدە زىكرى قىلىنىپ تۇردى، 1900 – يىلى 3 – ئايدا كرورانخارابىسىنىڭ تېپىلىشى ھەمدە 1901 – يىلى 3 -ئايدا تەكشۈرۈلۈشى نەتىجىسىدە، بۇ شەھەر خارابىسىنىڭتارىخىي مەنبەلەردە يېزىلغان كروران شەھىرى ئىكەنلىكى خەلقئالەمگەنامايان بولدى…داۋامى
  • قاش ۋادىسىدىكى قەدىمىي يۈرت- سۇپىتاي
    مىركايىل نۇرئالىم ئىلى ۋادىسى ئۆز بېشىدىن سانسىزلىغان بوران- چاپقۇنلارنى ئۆتكۈزۈپ ئۇزۇن تارىخى زامانلاردىن گۈللىنىش، خارابلىشىش يەنە گۈللىنىش يەنە خارابلىشىشىدەك جەريانلارنى ئۆتكۈزدى. بۇ گۈزەل زېمىنغا تارىختىن بۇيان ھونلار، ساكلار، ياۋچىلار، تۈركلەر، ئۇيسۇنلار، موڭغۇللار ۋە ئىسمى تارىخى خاتىرىلەرگە ئىلىنمىغان قانچە سىياسىي كۈچ ۋە قەبىلە، قوۋم بۇ ۋادىغا ئۆزلىرىنىڭ مۇبارەك ئۆچمەس ئىزلىرىنى قالدۇرۇپ…داۋامى
  • قۇتبۇللا خوجام ۋە ئۇنىڭ مازىرى
    مۇھەممەدئىمىن قۇربان تۇغلۇق چاقماق دەريا ۋادىسىنىڭ غەربىدە ، قىزىل دەرياسىدىن بۇ ۋادىغا سۇ كېلدىغان قەدىمى ھەم مەشھۇر ئۆستەڭ __ ئاۋات ئۆستىڭنىڭ جەنۇبى قىرغىقى ، قەشقەر_ ئۈرۈمچى تاشيۇلىنڭ غەرىب تەرپىدە نامىدا ئاتىلىپ يىراق – يېقىنغا مەشھۇر بولغان بىر مازار بۇلۇپ ، كىىشلەر بۇ مازارنى زىيارەت قىلىپ تۇرىدۇ .ئۇقۇمۇشسۆز…داۋامى
  • سىرلىق كۆل-سايرام كۆلى
    سايرام كۆلى تەڭرى تاغلىرىنىڭ غەربى شىمالىغا ، بورتالا شەھىرىنىڭ غەربى جەنۇبىغا جايلاشقان. كۆلنىڭ تۆت ئەتراپىنى تاغلار ئوراپ تۇرىدۇ. كۆلىنىڭ شىمالي قىرغىقى بىر ئاز تىك، قالغان ئۈچ تەرىپىنىڭ يانتۇلۇق بىر قەدەر تەكشى. ئەتراپتىكى 26 تاغ بۇلىقى ۋە پەسل خاراكتىرلىك 20 نەچچە كۆل ئېقىنى كۆلگە قۇيۇلىدۇ. « شىنجاڭ يىلنامىسى» ( 1985– يىلى)…داۋامى
  • ئىپارخان ۋە ئىپارخان مەقبەرىسى
    ئۆمەرجان ھەسەن بوزقىر رﯨﯟاﻳﻪت ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺸﯩﭽﻪ، ﺋﯩﭙﺎرﺧﺎن لاﺗﺎﭘﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﯘﻳﻐﯘر ﻗﯩﺰى ﺑﻮﻟﯘپ، دادﯨﺴﻰ ۋە ﻗﯧﺮﯨﻨﺪاﺷﻠﯩﺮى ﺟﻪﯕﺪە ﺧﯩﺰﻣﻪت ﻛﯚرﺳﻪﺗﻜﻪﻧﻠﯩﻜﺘﯩﻦ ﺧﺎن ﺋﯚزى ﺗﺎﻟلاپ ﺋﯘﻧﻰ ﺋﻮردﯨﻐﺎ ﺋﻪﻛﯩﺮﮔﻪن. ﺧﺎﻧﻨﯩﯔ ﻳﯜﻛﺴﻪك ﮬﯚرﻣﯩﺘﯩﮕﻪ ﺳﺎزاۋەر ﺑﻮﻟﻐﺎن ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻗﻪﻟﺒﻰ ﮬﺎﻣﺎن ﺋﯚزى ﺗﯘﻏﯘﻟﯘپ ﺋﯚﺳﻜﻪن ﻗﻪﺷﻘﻪرﮔﻪ ﺗﻪﻟﭙﯜﻧﮕﻪن. ﻳﯘرﺗﯩﻨﻰ زارﯨﻘﯩﭗ ﺳﯧﻐﯩﻨﻐﺎن؛ ﺧﺎن ﺋﻮردﯨﺴﯩﺪا ﻧﺎزۇﻧﯧﻤﻪﺗﻠﻪر ﺋﯧﺸﯩﭗ-ﺗﯧﺸﯩﭗ ﺗﯘرﺳﯩﻤﯘ، ﻳﯘرﺗﯩﻨﯩﯔ ﺟﯩﮕﺪﯨﺴﯩﻨﻰ ﺳﯧﻐﯩﻨﻐﺎن. ﺧﺎن ﺋﯩﭙﺎرﺧﺎﻧﻨﯩﯔ…داۋامى
  • ئۇيغۇر دولان مۇقام – مەشرەپلىرىدىكى تۆت پەسىل ئوبرازى
    ھۈسەنجان نامان ﺋﯘﻳﻐﯘرلارﻧﯩﯔ ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﻣﯩﺮاﺳﻠﯩﺮى ﺋﯩﭽﯩﺪە «ﺋﯘﻳﻐﯘر ﺋﻮن ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻣﯘﻗﺎﻣﻰ» دۇﻧﻴﺎ ﺟﺎﻣﺎﺋﻪﺗﭽﯩﻠﯩﻜﯩﮕﻪ ﺗﻮﻧﯘﻟﻐﺎن، ﺋﺎلاﮬﯩﺪە ﻛﯚزﮔﻪ ﺗﺎﺷﻠﯩﻨﯩﭗ ﺗﯘرﯨﺪﯨﻐﺎن ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﺑﺎﻳﻠﯩﻘﻰ، ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﻣﯩﺮاﺳﻰ، ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت ﺋﻪﯕﮕﯜﺷﺘﯩﺮﯨﺪۇر. ﺋﯘﻳﻐﯘر ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪت – ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﮔﯜﻟﺘﺎﺟﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎن «ﺋﻮن ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻣﯘﻗﺎم» ﺗﯩﻠﻐﺎ ﺋﯧﻠﯩﻨﺴﺎ، ﻛﯩﺸﯩﻠﻪرﻧﯩﯔ ﻛﯚﯕﻠﯩﮕﻪ ﺳﯜﻛﯜﺗﻜﻪ ﭼﯚﻣﮕﻪن ﺗﻪﻛﻠﯩﻤﺎﻛﺎن ﭼﯚﻟﻠﯜﻛﻰ ﻛﯧﻠﯩﺪۇ. ﭼﯜﻧﻜﻰ، ﺗﻪﻛﻠﯩﻤﺎﻛﺎﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﺎﺟﺎﻳﯩﭗ ﺳﯩﺮ – ﮬﯧﻜﻤﻪﺗﻠﻪر «ﺋﯘﻳﻐﯘر ﺋﻮن ﺋﯩﻜﻜﻰ…داۋامى
  • «قەشقەر تارىخى» نىڭ باش- ئاخىرى
    ئەلى غوپۇر مۇقەددىمە قەشقەر يىپەك يولىدىكى قەدىمىي شەھەر بولۇش سۈپىتى بىلەن قەدىمدىن بۇيان يىراق يېقىندىكى ئەللەر ۋە ساياھەتچىلەرنىڭ زور دىققەت ئېتىبارىنى قوزغاپ كەلگەن. شۇ مۇناسىۋەت بىلەن مەزكۇر تۇپراقتا ياشىغان ئەجدادلىرىمىز ۋە بۇ زېمىننىڭ ئاجايىپ- غارايىپلىرىغا مەستانە بولغان كىشىلەر تەرىپىدىن مۇشۇ يۇرتقا بېغىشلانغان نۇرغۇن قىسسە، داستان، شېئىر – قوشاق ۋە تارىخىي…داۋامى
  • ھېرمان ۋامبېرىنىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا سەپىرى
    خەيرۇللا ئىسمەتۇللايوۋ(ئۆزبېكىستان) ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: بەگيار ئىلاۋە: 2011-يىلى 17-مارت كۈنى كەچتە«شىنجاڭ تېلېۋېزىيە ئىستا نسىسى» 2-قانىلى«مەدەنىيەت بوستانى»پىروگىراممىسىدا، مەشھۇر رومان «باھادىر نامە»نىڭ ئاپتۇرى، تونۇلغان يازغۇچىمىز ياسىنجان سادىق چوغلان بىلەن ئېلىپ بېرىلغان سۆھبەت كۆرسىتىلدى. سۆھبەت جەريانىدا يازغۇچىمىز ياسىنجان سادىق چوغلان ھېرمان ۋامبېرىنىڭ «بۇخارا ياكى ماۋەرائۇننەھىرتارىخى»ناملىق ئەسىرىنى تىلغا ئېلىپ ئۆتتى.دېمەك، بىز ۋېنگىرىيىلىك يەھۇدىي سەيياھ ھېرمان ۋامبېرىنى«بۇلاق»ژورنىلىنىڭ…داۋامى
  • 1864-يىلىدىكى ئىلى دېھقانلار قوزغىلىڭىنىڭ بارلىققا كېلىشى ۋە مەغلۇپ بۇلۇشى
    شېرىپ نىياز خۇشتار تەيپىڭ تىيەنگو ئىنقىلابى پارتلاپ ئۇزاق ئۆتمەيلا مەملىكىتمىزنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئەكسىيەتچىل سىياسىتىگە قارشى قوراللىق قوزغىلاڭلار ئارقا -ئارقىدىن پارتلايدۇ. چىڭ ھۆكۈمىتى ئېغىر سىياسى، ئىقتىسادى كىرىزىسكە دۇچ كېلىدۇ. ئۇ ئۆز ھۆكۈمرانلىقىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن خەلقنىڭ ئۈستىدىكى ئىقتىسادى سېلىقىنى ھەسسىلەپ ئۆستۈرىدۇ. ئىلىدىكى جىياڭجۈن مەھكىمىسى ئىلگىرى ھەر بىر تۈتۈننىڭ چىڭ…داۋامى