ئۇيغۇر قىزى نۇزۇگۇم

ئابدۇرېھىم دۆلەت ساۋاتلىق ئۇيغۇرلار ئىچىدە نۇزۇگۇمنى بىلمەيدىغانلار بولمىسا كېرەك، ھېچبولمىغاندا ئاڭلاپ باققان بولۇشىمىز مۇمكىن. ئەمما نۇزۇگۇم تېمىسىنىڭ ئوخشىمىغان دەۋىردە، ئوخشىمىغان يازغۇچىلار تەرىپىدىن، ئوخشىمىغان ژانىردا قايتا – قايتا يېزىلغانلىقىنى بەلكىم خېلى كۆپ ساندىكى كىشىلەر بىلمىسەكېرەك. ھەر قانداق مىللەت ئۆزىنىڭ قەھرىمانىدىن چەكسىز پەخىرلىنىدۇ، ئەۋلادلارنىڭ ئۆز قەھرىمانىنى ئۇنتۇپ قالماسلىقى، ئۇلارنى داۋاملىق ئەسلەپ تۇرۇشىداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئىتىقاد-ئەخلاق، مەنىۋىيىتىمىز

قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى دەۋرىدىكى بۇددىزم

نۇرمۇھەممەت توختى كۈنەستېكىن مۇھىم مەزمۇنى: بۇ ماقالىدە، بۇددىزمنىڭ قەدىمكى قوچۇ رايونىغا تارقىلىشى ۋە قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى قۇرۇلغاندىن كېيىنكى بۇددىزم مەدەنىيىتىنىڭ تەرەققىياتى بايان قىلىنىدۇ. ئاچقۇچلۇق سۆزلەر: قوچۇ ئۇيغۇر خانلىقى؛ بۇددىزم 1. بۇددىزمنىڭ قەدىمكى قوچۇ رايونىغا تارقىلىشى «قوچۇ» (高昌) دېگەن نام غەربىي خەن سۇلالىسى دەۋرىدە مەيدانغا كەلگەن. شۇ دەۋردە ئېلىمىزنىڭ ئىچكىرى رايونلىرىداداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئىتىقاد-ئەخلاق

ئىسلامىيەتتىن ئىلگىرىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى يار ئوبرازى

ئىسلامىيەتتىن ئىلگىرىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى يار ئوبرازى

نەزىرە مۇھەممەد سالىھ يار ئەسلى مەنىسىدە دوست، ھەمراھ مەنىسىدىكى پارىسچە سۆز بۇلۇپ، ئىسلامىيەتتىن ئىلگىرىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا«قاسىنچىغ»،«ئۆزكىيە»،«ئەش» شەكىللىرىدە ئۇچرايدۇ. ئەمەلىي پاكىت شۇنى كۆرسىتىدۇكى، ئىسلامىيەتتىن ئىلگىرىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا يار ئوبرازى كەمدىن-كەم ئۇچرايدۇ. ئۇيغۇر كىلاسسىك ئەدەبىياتىنىڭ باشلىنىش نۇقتىسى ھېسابلانغان ئەڭ قەدىمكى ئەپسانە، رىۋايەت، قوشاقلاردىن تاكى 10-ئەسىرنىڭ ئالدىنقى يېرىمىدىكى قاراخانىلارنىڭ ئىسلام دىنىنى قۇبۇل قىلغىچەداۋامى

خەتكۈچلەر: ، ،
تەۋەلىك: ئەنئەنە-ئۆرپ-ئادەت، ئىتىقاد-ئەخلاق

ئويغۇرلاردىكى خاسىيەتلىك سان «يەتتە»

ئويغۇرلاردىكى خاسىيەتلىك سان «يەتتە»

ئەزىز ئاتاۋۇللا سارتېكىن سان ئىنسان تەپەككۈرى تەرەققىي قىلىپ مەلۇم باسقۇچقا يەتكەندە ، ئىجتىمائىي ئىشلەپچىقىرىش پائالىيەتلېرىنىڭ ئېھتىياجىغا ماسلىشىش ئۈچۈن بەلگىلەر ئاساسىدا بارلىققا كەلگەن.ماتىماتىكىلىق ھېسابلاش كاتېگورىيىسىگە تەئەللۇق بولغان بەزى سانلارنىڭ مەنىۋىي تۈس ئېلىشى بىر قەدەر ئوموملاشقان ئەنئەنىۋىي مىللىي مەدەنىيەت ھادىسى ھېسابلىنىدۇ.بۇ سانلارنىڭ «خاسىيەتلىك سان» غا ئايلىنىپ قېلىنىشىنىڭ كونكىرېت سەۋەبلېرى بار.ئەينى ۋاقىتتا بۇداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەنئەنە-ئۆرپ-ئادەت، ئىتىقاد-ئەخلاق

ئۇيغۇرلاردىكى «يامان بولىدۇ» لارنىڭ سەۋەبى

ئۇيغۇرلاردىكى «يامان بولىدۇ» لارنىڭ سەۋەبى

ئاتا- بوۋىلىرىمىز ئۇزاق تارىخى تەرەققىيات جەريانىدا كۆپلىگەن«يامان بولىدۇ»لارنى ئاپىرىدە قىلغان.خەلقىمىز ئارىسىدىكى «يامان بولىدۇ» لارنىڭ شەكىللىنىشى ،بىر تەرەپتىن روھى قاتلىمىمىزدا يۇغۇرۇلغان رەڭگارەڭ مەدەنىيەت ھادىسىلىرىنىڭ مەھسۇلى بولسا ، يەنە بىر تەرەپتىن بىزدىكى ئۇزاقتىن بۇيان ئۇدۇم بولۇپ كېلىۋاتقان قائىدە -يوسۇنلىرىمىزنىڭ مەھسۇلىدۇر.بالىلىرىمىز چوڭ بولۇشقا باشلىغاندىن تارتىپلا ،چوڭلارنىڭ «يامان بولىدۇ» لارنىڭ ھەقىقى مەنىسىنى چۈشەنمىسەكمۇ ،داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەنئەنە-ئۆرپ-ئادەت، ئىتىقاد-ئەخلاق

ئۇيغۇرلاردىكى شەرمىي-ھايا ئىسراپچىلىقى

ئۇيغۇرلاردىكى شەرمىي-ھايا ئىسراپچىلىقى

ئەختەم ئۆمەر شەرمىي-ھايا ـ بىر جەمئىيەتنىڭ نازۇك پوستى، بىر مىللەتنىڭ ئېسىل ئەڭگۈشتەرى. ئۇ ئىنسان ئۈچۈن مەڭگۈلۈك لىباس، ئۇ ھەرقاندق ئىنساندا تەلتۆكۈس بولۇشى كېرەك بولغان گۆھەر! بۇ يەردە بىز ئاساسلىقى قىز-ئاياللار ھەققىدىلا توختىلىمىز. چۈنكى ھەممە ئائىلىدە قىز-ئاياللار بار، قىز-ئاياللار مىللەتنىڭ كەلگۈسىنى تۇغقۇچى ۋە يېتىشتۈرگۈچىدۇر! غەرب ئەللىرى كىنو-تېلېۋىزىيىسىنىڭ مەدەنىيەت سورۇنلىرىمىزغا شىددەتلىك باستۇرۇپداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئىتىقاد-ئەخلاق

بوۋاققا ئىسىم قويۇش تەرتىپلىرى

بوۋاققا ئىسىم قويۇش تەرتىپلىرى

پەرزەنت خۇشاللىقى ھەر قانداق ئاتا-ئانا ئۈچۈن چەكسىزدۇر. ئادەتتە كىشىلەر غەم قايغۇسىنى كۆز ياشلىرى بىلەن ئىپادىلىسە، خوشاللىقىنى كۈلكە بىلەن ئىپادىلەيدۇ. بىراق، دەرىجىدىن تاشقىرى خوشاللىقنىمۇ كۆز ياشلىرى بىلەن ئىپادىلەپ،ئاللاھقا تەشەككۈر ئېيتىدۇ. پەرزەنت خوشاللىقى مۇشۇلار قاتارىدىن بولۇپ، ھەرقانداق رەھىمسىز،تاش يۈرەك ئاتا-ئانىمۇ بۇنداق خوشاللىقنىڭ سىرتىدا ئەمەس. چۈنكى ئاتا-ئانىنىڭ ئەڭ چوڭ ئارزۇسى- ئۆزلىرىنىڭ ئىز باسارىداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەنئەنە-ئۆرپ-ئادەت، ئىتىقاد-ئەخلاق، ئىسلام مەدەنىيىتى

مىللىتىمىزنىڭ يۈرۈش-تۇرۇشتىكى ئەدەپ-ئەخلاق يوسۇنلىرى

تۇرغۇن يىلتىز ﻣﯘﮬﻪررﯨﺮدﯨﻦ : ﻣﻪدەﻧﯩﻴﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﻪﻟﻠﻪردﯨﻜﻰ ﺳﺎﭘﺎﻟﯩﻖ ﺧﻪﻟﻖ ﮔﯜزەل ﺋﻪﺧلاﻗﻨﻰ ﺋﯩﻨﺴﺎن ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﺪا ﺋﯧﺴﯩﻠﺰادﯨﻠﻪرﭼﻪ، ﺑﻪﺧﺘﻠﯩﻚ ﻳﺎﺷﺎﺷﻨﯩﯔ ﺋﻪڭ ﺋﺎﻟﺪﯨﻨﻘﻰ ﺷﻪرﺗﻰ، ﮔﯜزەل ﺋﻪﺧلاق ﻣﯘﻧﺪاق ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺋﺎﻣﯩﻠلاردﯨﻦ ﺗﻪرﻛﯩﺐ ﺗﺎﭘﯩﺪۇ، دەپ ﻗﺎراﻳﺪۇ: ﺋﻪدەپ – ﻗﺎﺋﯩﺪﯨﻠﯩﻚ ، ۋاﻗﯩﺘﭽﺎﻧﻠﯩﻖ (ۋاﻗﯩﺖ ﻗﺎرﯨﺸﻰ ﻳﯘﻗﯩﺮى ﺑﻮﻟﯘش ) ، ﻣﻪﺳﺌﯘﻟﯩﻴﻪﺗﭽﺎﻧﻠﯩﻖ، ﻟﻪۋزﯨﺪە ﺗﯘرۇش، ﺳﺎداﻗﻪﺗﻤﻪﻧﻠﯩﻚ ، ﺋﺎﻗﯩلاﻧﯩﻠﯩﻚ، ﺋﯚزﯨﻨﻰ ﺗﯘﺗﯘۋﯦﻠﯩﺶ، ﻣﻪردﻟﯩﻚ – ﺳﯧﺨﯩﻴﻠﯩﻖ، ﺳﯚﻳﮕﯜداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئەنئەنە-ئۆرپ-ئادەت، ئىتىقاد-ئەخلاق

ئۇيغۇرلارنىڭ ئەخلاق مەدەنىيىتى

يۈسۈپجان ياسىن ھەر قانداق بىر مىللەت ئۆز تارىخىدا مەۋجۇتلىقىنى قوغداش ۋە تەرققىيات ئىھتىياجىغا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن مىللەتنىڭ پۈتكۈل ئەزالىرى قەتئىي ئەمەل قىلىشى زۆرۈر بولغان بىر قاتار تەرتىپ , نورما — ئۆإلچەم، قىممەت ھۆإكۈملىرى، ئۆإرپ – ئادەتلەر ۋە پرىنسىپلارنى شەكىللەندۈرىدۇ. بىز بۇ سىستېمىنى ئەخلاق دەپ ئاتايمىز. بۇ سىسىتېما ئىجتىمائىي تۇرمۇشتا «ياخشى»ياكىداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: ئىتىقاد-ئەخلاق، ئىسلام مەدەنىيىتى

قەدىمكى ئۇيغۇرلارنىڭ توتىم ئېڭى

ئابلىمىت ئۆمەر بىلگە توتېمىزم ھادىسىسى ئىنسانىيەت تارىخىدا ئۇرۇق ۋە قەبىلە بىلەن تەڭ شەكىللەنگەن بارلىق ئىنسانىيەتكە ئورتاق ھادىسە بولۇپ، بۇنىڭدىكى «توتېم» (مەتوت) سۆزى ئامېرىكا ئىندىئانلىرىنىڭ ئالگونكىئان قەبىلىسىگە قاراشلىق ئۇجىبىۋا ئۇرۇقىدىكىلەرنىڭ «نامەتوتو» دېگەن سۆزىدىن ئېلىنغان، ئەسلىي مەنىسى «ئۇرۇق»، «ئەجداد»، «يىلتىز»، «قان قېرىنداش» دېگەنلىكتۇر. سىگمۇند فرېئۇد ئۆزىنىڭ دىنشۇناسلىققا بېغىشلانغان ۋەكىللىك ئەسىرى «توتېم ۋەداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: ئىتىقاد-ئەخلاق، مەنىۋىيىتىمىز
ئەڭ يېڭى يازمىلار