قەدىمقى شەھەر لاپچۇق

لاپچۇق ئۇزۇن تارىخقا ئىگە قەدىمى شەھەرلەرنىڭ بىرى. ئۇ قۇمۇل شەھىرىنىڭ 60 كىلومېتىر غەربىي جەنۇبىدىكى يارلىقلار ئارىسىغا جايلاشقان. ئالتۇزاق دېھقانچىلىق مەيدانىنىڭ بۈگۈر كەنتى ئىلى كۆل ئىشلەپچىقىرىش ئەترىتىنىڭ شەرقىي شىمالىدىكى تايزاڭ بۇلاقلىرىدىن ھاسىل بولغان چوڭ بىر ئۆستەڭ لاپچۇقنىڭ ئوتتۇرىسىدىن كېسىپ ئۆتۈپ، قارادۆۋە يېزىسىغا بارىدۇ. لاپچۇق خەلقى مانا شۇ ئۆستەڭنى بويلاپ مەھەللە، باغلارنىداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * ماكان تارىخىمىز

قەدىمقى يۇرت ۋە قەدىمقى خەلق

ئىلى

تۇرسۇن ياسىن قەدىمقى ۋادا -ئىلى ۋادىسى ئۆزىنىڭ تالاي زور ۋەقەلەرنى بېشىدىن كەچۈرگەن تارىخىي جايلىرى ۋە بۇ زور ۋەقەلەرنىڭ جانلىق شاھىدى بولغان مول مەدىنىي مىراسلىلىرى بىلەن مەملىكىتىمىزنىڭ ئىچى -سىرتىدىكى تارىخچىلارغا مەشھۇردۇر.بۇ ۋادىنى ئېچىش ۋە گۈللەندۈرۈشتە ئۆچمەس تۆھپىلەرنى قوشقان قەدىمقى ئۇيغۇرلار ۋە ئۇلارنىڭ ئەۋلاتلىرى ئىپتىخارلىق بىلان تىلغائېلىشىمىزغائەرزىيدۇ. شەرق ئالىملىرىنىڭ بايان قىلىشىچە ،داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * سىياسىي تارىخىمىز، * ماكان تارىخىمىز

«كروران» دۇچ كەلگەن 81 مۈشكۈلات (ئەدەبىي ئاخبارات)

قۇتبۇللا خوجام ۋە ئۇنىڭ مازىرى

نۇرمۇھەممەت توختى 1. «مىللىي بۇرژۇئازىيە»نىڭ ئېنىقلىمىسى ئوتتۇرا مەكتەپتە سىياسەت دەرسى ئۆتىدىغان ئوقۇتقۇچۇم «دەللال بۇرژۇئازىيە» نى باشقا يۇرت ۋە باشقا ئەللەردە ياسالغان سانائەت مەھسۇلاتلىرىنى يۆتكەپ سېتىپ باي بولغانلار دەپ، «مىللىي بۇرژۇئازىيە»نى ئۆز يۇرتى ۋە ئۆز ئېلىدىكى خام ئەشيالارنى پىششىقلاپ ئىشلەپ، سانائەت مەھسۇلاتلىرىغا ئايلاندۇرۇپ باي بولغانلار دەپ چۈشەندۈرگەن. ماۋجۇشى جۇڭگو جەمئىيىتىنى سىنىپلارغاداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * ئىقتىسادى تارىخىمىز، * ماكان تارىخىمىز

كروراننىڭ نوپۇسى ۋە كرورانلىقلارنىڭ كۆچۈشى

غالىب بارات ئەرك يېقىنقى يىللاردىن بېرى مەملىكەت مىقياسىدا قوزغالغان كروران قىزغىنلىقى كىشىلەرنى قىزغىن بىر تېمىغا جەلپ قىلماقتا ، ئۇ بولسىمۇ كروراننىڭ نوپۇسى قانچىلىك؟ ئۇلار نەگە كەتكەن ؟ زامانىمىزدا ئۇلارنىڭ ئەۋلادلىرى بارمۇ؟ دېگەندىن ئىبارەت. بۇ ماقالىمىزدا ئەنە شۇ سوئاللارغا جاۋاب ئىزدىنىدۇ . كروران مىلادىيەدىن بۇرۇن قۇرۇلغان بىر شەھەرنىڭ ۋە شۇ شەھەرنىداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * ماكان تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز

ﻳﯩﭙﻪﻙ ﻳﻮﻟﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﻗﯩﻤﻤﯩﺘﻰ

ﻳﯩﭙﻪﻙ ﻳﻮﻟﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﻗﯩﻤﻤﯩﺘﻰ

ﺋﺎﺑﺪﯗﺷﯜﻛﯜﺭ ﻣﯘﮬﻪﻣﻤﻪﺗﺌﯩﻤﯩﻦ ﻣﯘﻗﻪﺩﺩﯨﻤﻪ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﺋﯩﻨﺴﺎﻧﯩﻴﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﯧﻜﯩﻨﻤﯩﭽﯩﻠﯩﻚ ﯞﻩ ﺳﻮﻏﯘﻕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﻪﺭ ﺋﯘﺭﯗﺷﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺧﯩﺮﻟﯩﺸﯩﭗ، ﻳﯧﯖﻰ ﻳﯧﻘﯩﻨﻠﯩﺸﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﺗﻪﯕﭙﯘﯕﻠﯩﺸﯩﺶ ﺩﻩﯞﺭﯨﮕﻪ ﻗﻪﺩﻩﻡ ﻗﻮﻳﯘﯞﺍﺗﻘﺎﻧﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻦ ﺑﯧﺸﺎﺭﻩﺕ ﺑﻪﺭﻣﻪﻛﺘﻪ. ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ « ﻳﯩﭙﻪﻙ ﻳﻮﻟﻰ » ﺑﻪﺵ ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﯩﻚ « ﭼﯚﻛﯜﭖ ﻛﻪﺗﻜﻪﻥ ﻛﯧﻤﻪ »ﺩﻩﻙ ﺧﺎﺭﺍﺑﯩﻠﯩﻘﺘﯩﻦ، « ﺋﻪﺳﮭﺎﺑﯘﻟﻜﻪﮬﻒ »ﺩﻩﻙ ﺋﯘﺯﺍﻕ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺳﻮﺯﯗﻟﻐﺎﻥ ﺋﯘﻳﻘﯘﺩﯨﻦ ﺧﺎﻻﺱ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺧﯘﺩﺩﻯ ﺋﺎﺗﻪﺷﺘﯩﻦ ﻗﺎﻳﺘﺎ ﻗﺎﻧﺎﺕ ﻗﯧﻘﯩﭗ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ ﻗﯧﻘﯩﻨﯘﺳﺘﻪﻙداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * ئىقتىسادى تارىخىمىز، * ماكان تارىخىمىز

لوپنۇرلۇقلارنىڭ ئەجدادى كىملەر؟

مىرسۇلتان ئوسمانوف (ش ئۇ ئا ر تىل- يېزىق كومىتېتىنىڭ تەتقىقاتچىسى) تەھرىر ئىلاۋىسى: مىرسۇلتانوفنىڭ بۇ ماقالىسى ئۇنىڭ «ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىنىڭ لوپنۇر دىئالېكىتى» ناملىق ئەسىرىگە يېزىلغان كىرىش سۆزىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ، ئۇنىڭدا بۇ ساھەدە مەخسۇس ئىزدەنگەن س. يې. مالوف ۋە ئە. ر. تېنشىف قاتارلىقلارنىڭ كۆز قاراشلىرىغا ئوخشىمايدىغان كۆز قاراش ئوتتۇرىغا قويۇلغان.داۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * سىياسىي تارىخىمىز، * ماكان تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز

ياۋرۇ – ئاسىيادىكى تۈركىي مىللەتلەر

ئاپتورى:مۇيۇنچۈر تۈركىي خەلقلەر دېگەندە كىشىلەر كۆپىنچە تۈرك، ئۆزبەك، ئازەربەيجان ،قازاق، ئۇيغۇر ، تاتار ، قىرغىز، تۈركمەن قاتارلىق نوپۇسى بىر قەدەر كۆپ ھېسابلانغان چوڭ تۈركىي مىللەتلەرنى كۆز ئالدىغا كەلتۈرىدۇ. ئەمەلىيەتتە ، ئالتاي تىل سىستەمىسىنىڭ تۈركىي تىللار ئائىلىسىگە مەنسۇپ ھەر قايسى تۈركىي تىللاردا سۆزلەشكۈچى مىللەتلەرنىڭ سانى 40 ئەتراپىدا بولۇپ، بۇلارنىڭ ئىچىدىكى سانىداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: * سىياسىي تارىخىمىز، * ماكان تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز

باغداشنىڭ تەغدىرى …

باغداش، تەڭرى تاغلىرى

ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ روھىغا، بۈيۈك سەلتەنىتىگە سىموۋۇل قىلىنىدىغان تەڭرىتاغ تىزمىلىرىنىڭ شەرقىگە جايلاشقان ھەيۋەتلىك تەڭرىتاغلىرىنىڭ قومۇل تەرىپىدە باغداش دەپ تىللاردا داستان بولىۋاتقان پەلەكنى سۆيگەن بىر تاغ بار، ئۇ خۇددى ئۇيغۇرلارنىڭ يەنە بىر سۆيۈملۈك يەرنامى باغراش بىلەن ئاھاڭ -تەلەپپۇز جەھەتتە ئوخشاشلىققا ئىگە بولغاچقا بەزى كىشىلىرىمىز كۆپ ھاللاردا پەرىقلەندۈرەلمەي قالىدۇ…باغداش تېغى ھەققىدە قومۇلدا يەنەداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: * ماكان تارىخىمىز

«لوپ» سۆزى ھەققىدە

شېرىپجان قاسىم كامالى لوپ خوتەن ۋىلايىتىگە تەۋە چوڭ ناھىيەلەرنىڭ بىرى. لوپ ئىلگىرى ‹‹ئورۇڭقاش›› (يورۇڭقاش، يۇڭقاش) دېيىلىپ كېيىنچە ‹‹لوپ›› دەپ ئاتالغان. لوپ ناھىيەسى تارىختا ئىزچىل خوتەن دىيارىنىڭ يىپەك، قەغەز، گىلەم، قىيمىچىلىق، باغۋەنچىلىك ئىشلەپچىقىرىشنىڭ مۇھىم بازىسى بولۇپ كەلگەن. ‹‹لوپ›› سۆزىنىڭ مەنىسىنى تېپىش ئۈچۈن، رۇسىيەلىك رادلوۋ، مالوۋ، ئۇدۇنشۇناس خۋاڭ ۋىنيىن، ئۇيغۇرشۇناس نيۇروچىن، موڭغۇلداۋامى

خەتكۈچلەر: ،
تەۋەلىك: * ماكان تارىخىمىز

بوستانلىق مەدەنىيتىدىكى مۆجىزە—كارىز

كارىز— بوستانلىق مەدەنىيىتىنى بەرپا قىلىشتىكى مۆجىزە، خەلقىمىز ئۇزاق زامانلار داۋامىدا ئىككى قولى، ئەقىل – پاراسىتىگە تايىنىپ ئىجاد قىلغان ئەمگەك مېۋىسى. تۇرپاندا ‹‹ئەر ئۆلسە چىراغ ئۆچىدۇ، كارىز ئۆلسە، ئەل كۆچىدۇ›› دەيدىغان ماقال بار. بۇ، خەلقىمىزنىڭ كارىزغا بولغان ئەقىدە، مۇھەببىتىنىڭ نەقەدەر چوڭقۇرلۇقىنى دەلىللەيدۇ. تۇرپان قەدىمىي يىپەك يولىدىكى مۇھىم تۈگۈن بولۇپ، يېڭى تاشداۋامى

خەتكۈچلەر:
تەۋەلىك: * ماكان تارىخىمىز، * مەدەنىيەت تارىخىمىز
ئەڭ يېڭى يازمىلار